Starzenie aluminium
Starzenie aluminium to drugi etap utwardzania wydzieleniowego. Po przesycaniu z przesyconego roztworu stałego stopniowo wydzielają się bardzo drobne cząstki, które utrudniają odkształcanie metalu – odlew staje się twardszy i wytrzymalszy. Starzenie zachodzi samoczynnie w temperaturze otoczenia (naturalne) albo w piecu, zwykle w ok. 150–180°C (sztuczne).
W praktyce przesycanie i starzenie aluminium wykonuje się jako jeden cykl obróbki cieplnej – dopiero oba etapy razem dają odlewowi stan T4 lub T6. Starzeniu poddaje się stopy umacniane wydzieleniowo, w odlewnictwie głównie aluminium z krzemem i magnezem albo z krzemem i miedzią.
Przesycanie i starzenie aluminium – jak to działa
- Przesycanie. Odlew wygrzewa się w ok. 480–545°C (zależnie od stopu), aż składniki stopowe rozpuszczą się w aluminium, a potem szybko chłodzi. Powstaje nietrwały roztwór przesycony. Szczegóły: przesycanie aluminium.
- Starzenie. Rozpuszczone atomy – np. magnezu i krzemu albo miedzi – skupiają się najpierw w drobne strefy (Guiniera-Prestona), a potem w coraz większe wydzielenia faz umacniających. Największą twardość daje stan, w którym wydzielenia są bardzo drobne i gęsto rozmieszczone.
- Przestarzenie. Zbyt wysoka temperatura lub zbyt długi czas powodują rozrost wydzieleń – twardość i wytrzymałość spadają, choć rośnie stabilność wymiarów i właściwości. Celowe przestarzenie daje stan T7.
Starzenie naturalne i sztuczne
| Cecha | Starzenie naturalne | Starzenie sztuczne |
|---|---|---|
| Temperatura | otoczenia | zwykle ok. 150–180°C |
| Czas | od kilku dni do kilku tygodni | zwykle od kilku do kilkunastu godzin |
| Stan odlewu | T4 | T6 (pełne), T64 (niepełne), T7 (przestarzenie) |
| Efekt | dobra ciągliwość, umiarkowana wytrzymałość | najwyższa wytrzymałość i twardość (T6) |
To wartości orientacyjne. Dokładną temperaturę i czas starzenia dobiera się do stopu i wymaganych właściwości – minimalne wartości dla poszczególnych stanów podaje norma PN-EN 1706.
Starzenie stopów aluminium bez przesycania (stan T5)
Część odlewów starzy się sztucznie bez wcześniejszego przesycania – bezpośrednio po odlaniu i kontrolowanym schłodzeniu. To stan T5, typowy m.in. dla odlewów ciśnieniowych, których zwykle nie przesyca się z powodu ryzyka pęcherzy. Taka obróbka podnosi twardość mniej niż pełny cykl T6, ale stabilizuje wymiary i właściwości odlewu.
Od czego zależy efekt starzenia
- Skład stopu – zawartość magnezu lub miedzi decyduje o tym, ile fazy umacniającej może się wydzielić.
- Jakość przesycania – jeśli składniki nie rozpuściły się całkowicie albo chłodzenie było za wolne, starzenie nie nadrobi strat.
- Temperatura i czas – niższa temperatura wymaga dłuższego starzenia, ale zwykle daje nieco wyższą twardość maksymalną. Za wysoka prowadzi do przestarzenia.
- Grubość ścianek – w grubych przekrojach chłodzenie po przesycaniu jest wolniejsze, więc twardość po starzeniu bywa tam nieco niższa niż w cienkich ściankach.
W skrócie: starzenie aluminium to wydzielanie drobnych cząstek z przesyconego roztworu. Naturalne trwa dni lub tygodnie w temperaturze otoczenia (T4), sztuczne – kilka do kilkunastu godzin w ok. 150–180°C (T6). Przestarzenie obniża twardość, ale stabilizuje odlew (T7).
Starzenie odlewów w naszej odlewni
Obróbkę cieplną odlewów – przesycanie i starzenie, a także wyżarzanie – wykonujemy na życzenie klienta, razem z odlewaniem i obróbką mechaniczną odlewów. Na życzenie wykonujemy też badania wytrzymałościowe. Wymagany stan odlewu (np. T6) warto podać w zapytaniu razem z gatunkiem stopu – ułatwia to dobór technologii, np. odlewania kokilowego.
Zobacz też: hartowanie aluminium, przesycanie aluminium, utwardzanie aluminium, obróbka cieplna odlewów oraz stopy odlewnicze aluminium.
Potrzebujesz odlewów z aluminium po starzeniu? Wyślij rysunek lub model 3D na odlewnia@adjatech.pl albo zadzwoń: +48 61 662 43 37 (pn–pt 8:30–16:30).
Zakres usług: oferta produkcyjna odlewni.
