Stopy odlewnicze aluminium
Stopy odlewnicze aluminium to stopy aluminium z krzemem, miedzią lub magnezem, przeznaczone do odlewania w kokilach, w formach piaskowych i pod ciśnieniem. Ich gatunki i skład chemiczny określa norma PN-EN 1706. W naszej odlewni najczęściej odlewamy pięć z nich – od uniwersalnego EN AC-42000 (AlSi7Mg) po odporny na korozję EN AC-51300 (AlMg5).
Stopy odlewnicze używane przez naszą odlewnię aluminium
| Stop wg PN-EN 1706 | Grupa | Technologia w naszej odlewni | Najważniejsze cechy |
|---|---|---|---|
| EN AC-42000 (AlSi7Mg) | Al-Si-Mg | kokila, formy piaskowe | dobra lejność i odporność na korozję; można go przesycać i starzyć (T6) |
| EN AC-46200 (AlSi8Cu3) | Al-Si-Cu | odlewanie ciśnieniowe | uniwersalny stop z miedzią: dobra wytrzymałość i skrawalność |
| EN AC-46500 (AlSi9Cu3(Fe)(Zn)) | Al-Si-Cu | odlewanie ciśnieniowe | bardzo dobra lejność, cienkie ścianki – typowy stop do odlewów ciśnieniowych |
| EN AC-47100 (AlSi12Cu1(Fe)) | Al-Si (okołoeutektyczny) | odlewanie ciśnieniowe | najlepsza lejność i szczelność – złożone, cienkościenne odlewy |
| EN AC-51300 (AlMg5) | Al-Mg | kokila | wysoka odporność na korozję, dobra polerowalność; trudniejszy w odlewaniu |
Stop dobiera się do wymagań detalu: wytrzymałości, szczelności, odporności na korozję, sposobu wykończenia i technologii odlewania. Jeśli rysunek nie określa gatunku, pomagamy go wybrać – zasady doboru zebraliśmy niżej, w części „Jak dobrać stop do odlewu”.
Materiały wsadowe i przygotowanie wsadu
Odlewnia przetapia głównie certyfikowany wsad o składzie prawie identycznym z wymaganiami klienta. Dodatki stopowe dozujemy tylko wtedy, gdy wymaga tego konkretne zamówienie.
Nie stosujemy wsadu uzyskiwanego ze złomu aluminiowego. W niektórych wytopach, dla lepszej ekonomiki procesu, dodajemy częściowo wyselekcjonowany złom własny – braki i układy wlewowe – o składzie zgodnym z zadanym stopem.
Przed zalaniem form ciekły metal przechodzi rafinację i modyfikację, które podnoszą jego jakość. Ponieważ materiał wsadowy ma istotny wpływ na jakość ciekłego metalu, składujemy go tak, by chronić przed zanieczyszczeniem, zawilgoceniem i pomieszaniem gatunków.
Specyfikacja stopów odlewniczych
Istnieje możliwość wyboru stopu według norm PN, DIN oraz EN. Poniżej podajemy oznaczenia i skład chemiczny pięciu najczęściej odlewanych przez nas stopów według PN-EN 1706 – w procentach masy, aluminium stanowi resztę. Pojedyncza liczba oznacza zawartość maksymalną; pozostałe pierwiastki i zanieczyszczenia określa norma.
1. EN AC-42000 – AlSi7Mg
| Oznaczenie numeryczne | EN AC-42000 |
|---|---|
| Oznaczenie chemiczne | EN AC-AlSi7Mg |
| Odpowiednik AA | 356 |
| Zastosowanie | odlewy w kokilach i formach piaskowych, także po obróbce cieplnej (T6) |
Skład chemiczny EN AC-42000 (% masy)
| Si | Fe | Cu | Mn | Mg | Zn | Ti | Al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 6,5–7,5 | 0,55 | 0,20 | 0,35 | 0,20–0,65 | 0,15 | 0,25 | reszta |
2. EN AC-46200 – AlSi8Cu3
| Oznaczenie numeryczne | EN AC-46200 |
|---|---|
| Oznaczenie chemiczne | EN AC-AlSi8Cu3 |
| Zastosowanie | odlewy ciśnieniowe; stop nadaje się także do odlewania grawitacyjnego |
Skład chemiczny EN AC-46200 (% masy)
| Si | Fe | Cu | Mn | Mg | Zn | Ti | Al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 7,5–9,5 | 0,8 | 2,0–3,5 | 0,15–0,65 | 0,05–0,55 | 1,2 | 0,25 | reszta |
3. EN AC-46500 – AlSi9Cu3(Fe)(Zn)
| Oznaczenie numeryczne | EN AC-46500 |
|---|---|
| Oznaczenie chemiczne | EN AC-AlSi9Cu3(Fe)(Zn) |
| Zastosowanie | odlewy ciśnieniowe, w tym cienkościenne |
Skład chemiczny EN AC-46500 (% masy)
| Si | Fe | Cu | Mn | Mg | Zn | Ti | Al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 8,0–11,0 | 1,3 | 2,0–4,0 | 0,55 | 0,05–0,55 | 3,0 | 0,25 | reszta |
4. EN AC-47100 – AlSi12Cu1(Fe)
| Oznaczenie numeryczne | EN AC-47100 |
|---|---|
| Oznaczenie chemiczne | EN AC-AlSi12Cu1(Fe) |
| Zastosowanie | odlewy ciśnieniowe o złożonych kształtach i cienkich ściankach, wymagające szczelności |
Skład chemiczny EN AC-47100 (% masy)
| Si | Fe | Cu | Mn | Mg | Zn | Ti | Al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 10,5–13,5 | 1,3 | 0,7–1,2 | 0,55 | 0,35 | 0,55 | 0,20 | reszta |
5. EN AC-51300 – AlMg5
| Oznaczenie numeryczne | EN AC-51300 |
|---|---|
| Oznaczenie chemiczne | EN AC-AlMg5 |
| Zastosowanie | odlewy kokilowe narażone na korozję oraz przeznaczone do polerowania i wykończenia dekoracyjnego |
Skład chemiczny EN AC-51300 (% masy)
| Si | Fe | Cu | Mn | Mg | Zn | Ti | Al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0,55 | 0,55 | 0,10 | 0,45 | 4,5–6,5 | 0,10 | 0,20 | reszta |
Grupy odlewniczych stopów aluminium
Odlewnicze stopy aluminium zawierają więcej dodatków niż stopy do przeróbki plastycznej, z których powstają blachy i profile – przede wszystkim krzemu, który poprawia lejność i zmniejsza skurcz. Gatunki, skład chemiczny i minimalne właściwości mechaniczne odlewów określa norma PN-EN 1706.
| Grupa | Przykład wg PN-EN 1706 | Najważniejsze cechy |
|---|---|---|
| Al-Si (siluminy) | EN AC-44100 (AlSi12(b)) | najlepsza lejność, mały skurcz, dobra szczelność – cienkie ścianki i złożone kształty |
| Al-Si-Mg | EN AC-42000 (AlSi7Mg) | utwardzane cieplnie (T6), dobra odporność na korozję – odlewy kokilowe i piaskowe |
| Al-Si-Cu | EN AC-46200, EN AC-46500 | dobra lejność, wytrzymałość w stanie lanym i skrawalność, słabsza odporność na korozję – głównie odlewy ciśnieniowe |
| Al-Mg | EN AC-51300 (AlMg5) | najwyższa odporność na korozję, dobra polerowalność, trudniejsze w odlewaniu |
| Al-Cu | EN AC-21000 (AlCu4MgTi) | bardzo wysoka wytrzymałość po obróbce cieplnej, słabsza lejność i odporność na korozję |
Najlepiej wypełniają formę siluminy okołoeutektyczne, zawierające ok. 11–13% krzemu – eutektyka aluminium–krzem przypada na ok. 12,6% Si.
Jak dodatki stopowe wpływają na właściwości odlewu
- Krzem – poprawia lejność, zmniejsza skurcz i skłonność do pęknięć na gorąco; przy dużej zawartości zwiększa zużycie narzędzi przy obróbce.
- Magnez – razem z krzemem umożliwia utwardzanie wydzieleniowe (przesycanie i starzenie); w większej ilości, jak w stopach Al-Mg, daje wysoką odporność na korozję.
- Miedź – zwiększa wytrzymałość i twardość, także w podwyższonej temperaturze, oraz poprawia skrawalność, ale obniża odporność na korozję i ciągliwość.
- Żelazo – zwykle zanieczyszczenie tworzące kruche fazy; w odlewach ciśnieniowych jego niewielki dodatek ogranicza przywieranie stopu do formy.
- Mangan – zmienia kształt faz z żelazem na mniej szkodliwy.
- Tytan, bor, sód i stront – rozdrabniają ziarno i modyfikują krzem w eutektyce, co poprawia wytrzymałość i ciągliwość odlewu.
Skurcz odlewniczy stopów aluminium
Skurcz liniowy, uwzględniany przy wykonaniu modelu i formy, wynosi dla stopów aluminium najczęściej ok. 1% – zależnie od stopu, technologii i kształtu odlewu. Skurcz objętościowy w czasie krzepnięcia jest kilkakrotnie większy (dla czystego aluminium ok. 6–7%, dla siluminów mniej), dlatego odlew zasila się nadlewami, a stopy z większą zawartością krzemu łatwiej odlać bez jam skurczowych.
Jak dobrać stop do odlewu
- Technologia – do odlewania ciśnieniowego najczęściej stopy Al-Si-Cu, do kokil i form piaskowych – stopy Al-Si-Mg i Al-Mg.
- Wytrzymałość – gdy liczy się wysoka wytrzymałość, wybiera się stop utwardzany cieplnie, np. EN AC-42000 w stanie T6.
- Korozja – w agresywnym środowisku lepiej sprawdzają się stopy bez miedzi: Al-Mg i Al-Si-Mg.
- Szczelność i cienkie ścianki – siluminy okołoeutektyczne, np. EN AC-47100.
- Wykończenie – do polerowania i anodowania dekoracyjnego nadają się stopy Al-Mg; malować proszkowo można odlewy ze wszystkich grup.
Jeśli specyfikacja określa ślad węglowy odlewu, podaj go w zapytaniu. Przetapiamy głównie certyfikowany wsad o składzie prawie identycznym z wymaganiami klienta; nie stosujemy wsadu uzyskiwanego ze złomu aluminiowego (szczegóły w sekcji „Materiały wsadowe i przygotowanie wsadu” poniżej).
W skrócie: do odlewów kokilowych i piaskowych najczęściej stosujemy EN AC-42000 (AlSi7Mg) – także w stanie T6 – oraz odporny na korozję EN AC-51300 (AlMg5). Do odlewów ciśnieniowych służą stopy z miedzią EN AC-46200 i EN AC-46500 oraz okołoeutektyczny EN AC-47100.
Więcej o technologiach i obróbce: odlewanie kokilowe, odlewanie piaskowe, odlewanie ciśnieniowe oraz obróbka cieplna odlewów.
Szukasz odlewu z konkretnego stopu aluminium? Wyślij rysunek lub model 3D na odlewnia@adjatech.pl albo zadzwoń: +48 61 662 43 37 (pn–pt 8:30–16:30).
Zakres usług: oferta produkcyjna odlewni.
