Zapytanie ofertowe do odlewni: jakie dane i dokumenty przygotować, żeby dostać trafną wycenę odlewu

Trafna wycena odlewu zaczyna się od kompletnego zapytania: modelu 3D, rysunku z tolerancjami, gatunku stopu, realnych ilości i wymagań jakościowych. Poniżej znajdziesz listę danych, których potrzebuje odlewnia, wyjaśnienie, po co jest każda z nich, oraz wzór zapytania do skopiowania. Tekst jest dla konstruktorów, zaopatrzeniowców i właścicieli firm, którzy zamawiają odlewy aluminiowe.

W skrócie

• Minimum to model 3D (STEP), rysunek 2D (PDF) z tolerancjami, stop według PN-EN 1706 ze stanem, roczne zapotrzebowanie i wielkość partii, zakres obróbki i wykończenia oraz wymagane dokumenty i badania.
• Roczna liczba sztuk w dużej mierze decyduje o technologii (forma piaskowa, kokila, odlewanie ciśnieniowe), a więc o koszcie oprzyrządowania i cenie sztuki.
• Oznacz powierzchnie obrabiane i wymiary krytyczne: odlewnia może wtedy tak ułożyć odlew w formie, żeby te wymiary powstawały w jednej połówce formy.
• Tolerancje surowego odlewu opisuj normą dla odlewów (ISO 8062-3), a nie tolerancjami dla obróbki skrawaniem.
• Wymagania jakościowe podaj od razu, bo dopisane po ofercie zmieniają cenę i termin.

Minimum, bez którego wycena będzie zgadywaniem

Każdy brak w zapytaniu odlewnia musi czymś zastąpić: założeniem, pytaniem albo zapasem w cenie. Najwięcej pytań i założeń oszczędzają te informacje:

Informacja	Po co odlewnia jej potrzebuje
Model 3D części (STEP)	wycena oprzyrządowania, analiza wypełnienia formy, rozmieszczenie rdzeni i podziału formy
Rysunek 2D (PDF) z tolerancjami	wymiary krytyczne, chropowatość, bazy i powierzchnie obrabiane, których model nie pokazuje
Gatunek stopu i stan	cena metalu, technologia topienia, ewentualna obróbka cieplna
Roczne zapotrzebowanie i wielkość partii	wybór technologii i rozłożenie kosztu oprzyrządowania
Liczba prototypów lub próbek	czy zacząć od formy piaskowej, zanim powstanie kokila
Zakres prac	surowy odlew, obróbka CNC, powłoka, montaż wkładek
Wymagania jakości i dokumenty	zakres kontroli, badań i dokumentacji odbiorowej
Terminy, opakowanie, miejsce dostawy	plan produkcji i logistyka

Podręcznik „Odlewnictwo” (WNT) wymienia w dużej mierze te same dane jako wejście do wyboru procesu odlewniczego: właściwości mechaniczne, wymiary i kształt części, tolerancje, materiał, czas do uruchomienia produkcji, jej wielkość i tempo. Bez nich odlewnia nie wybierze technologii, tylko zgadnie.

Model 3D i rysunek: co powinny zawierać

Model 3D jest dziś podstawą wyceny. Już podręcznik zwraca uwagę, że zapis przestrzenny warunkuje wykonanie oprzyrządowania na obrabiarkach CNC i symulację procesu. Najbezpieczniejszy format wymiany to STEP; rysunek dołącz jako PDF z numerem rewizji zgodnym z modelem.

Na rysunku albo w modelu oznacz:

• powierzchnie obrabiane wraz z wymaganą chropowatością – od tego zależą naddatki oraz miejsca styku układu wlewowego i nadlewów, które najlepiej wypadają tam, gdzie i tak wejdzie frez (podobnie jak zalewki na podziale formy),
• wymiary krytyczne i bazy – wymiary przechodzące przez płaszczyznę podziału formy mają dodatkową odchyłkę (w kokili według podręcznika dochodzi ±0,3–0,8 mm), więc odlewnia postara się umieścić je w jednej połówce formy,
• tolerancję ogólną surowego odlewu – według ISO 8062-3, w klasie realnej dla technologii; więcej w artykule o tym, jak zapisać tolerancje i naddatki według ISO 8062-3,
• strefy szczególne – powierzchnie uszczelniające, miejsca, gdzie po obróbce nie może być porów, powierzchnie widoczne, które nie mogą mieć śladów po układzie wlewowym.

Rysunek części gotowej a rysunek odlewu surowego

Zwykle masz rysunek części gotowej, czyli po obróbce. Odlewnia przygotowuje na jego podstawie rysunek lub model odlewu surowego: z naddatkami na obróbkę, pochyleniami, zaokrągleniami i zaznaczonym podziałem formy. Taki dokument warto zatwierdzić przed wykonaniem oprzyrządowania, bo to on jest podstawą odbioru surowego odlewu. Jeśli masz już własny rysunek odlewu surowego, dołącz go, ale licz się z propozycjami zmian.

Materiał: jak opisać stop

Słowo „aluminium” to za mało. Podaj gatunek według PN-EN 1706, najlepiej w oznaczeniu numerycznym i chemicznym, oraz stan, w jakim odlew ma być dostarczony, np. surowy (F) albo po obróbce cieplnej (T6). Jeśli na starym rysunku widnieje symbol w rodzaju AK7 czy AK11, zapytaj o odpowiednik: wyjaśniamy to w tekście o tym, jak czytać oznaczenia stopów aluminium odlewniczych.

Wymagane właściwości mechaniczne opisz razem z miejscem pomiaru: inaczej wypadają na próbkach odlewanych oddzielnie, a inaczej na próbkach wyciętych z odlewu. Ten sam stop ma też inne właściwości w formie piaskowej, w kokili i w formie ciśnieniowej, dlatego wymagania i technologia muszą do siebie pasować.

Ilości: dlaczego odlewnia pyta o roczne zapotrzebowanie

Pierwsze zamówienie bywa małe, a seria duża, albo odwrotnie. Odlewnia potrzebuje obu liczb, bo od rocznego zapotrzebowania zależy, czy opłaca się forma piaskowa, kokila czy forma ciśnieniowa, a od wielkości partii zależą koszty przezbrojenia i magazynowania. Podaj:

• roczne zapotrzebowanie (szacunkowe, ale realne),
• wielkość partii i częstotliwość dostaw,
• liczbę prototypów lub próbek do akceptacji,
• przewidywany czas życia produktu w latach.

Jak liczba sztuk przekłada się na koszt sztuki i oprzyrządowania, pokazujemy w artykule o tym, z czego składa się cena odlewu aluminiowego.

Wymagania jakości i dokumenty

To pozycje, które często pojawiają się dopiero po złożeniu oferty, a zmieniają jej zakres:

• raport pomiarowy pierwszych sztuk i zakres pomiarów w serii,
• dokument kontroli według EN 10204, np. świadectwo odbioru 3.1,
• badania nieniszczące (radiografia, penetranty) i kryteria akceptacji,
• próba szczelności z parametrami: medium, ciśnienie, czas, dopuszczalny przeciek,
• znakowanie i identyfikowalność partii.

Jeśli nie masz własnych wymagań, poproś o warunki odlewni. Nasze są opisane w dokumencie warunki techniczne odbioru odlewów.

Gdy nie masz dokumentacji

Brak modelu nie przekreśla zapytania. Wystarczy istniejąca część, nawet zużyta lub pęknięta: można ją zeskanować, odtworzyć model CAD i dopiero na jego podstawie wycenić odlew. Taką usługę opisujemy na stronie modelowanie i prototypowanie, a cały proces krok po kroku w artykule o odtworzeniu części aluminiowej bez dokumentacji.

Najczęstsze błędy w zapytaniach

Błąd	Skutek
Sam rysunek 2D, bez modelu 3D	dłuższa wycena, ryzyko złej interpretacji kształtu, cena z zapasem
„Aluminium” bez gatunku i stanu	odlewnia przyjmuje stop domyślny, oferty stają się nieporównywalne
Tylko liczba sztuk z pierwszego zamówienia	błędnie dobrana technologia i niewłaściwy koszt oprzyrządowania
Tolerancje obróbkowe na powierzchniach surowych	wymagania niewykonalne w odlewie albo dodatkowa, niepotrzebna obróbka
Nieoznaczone powierzchnie obrabiane	naddatki w złych miejscach, ślady po układzie wlewowym na powierzchni widocznej
Wymagania badań dopisane po ofercie	zmiana ceny i terminu
Brak informacji o powłoce lub obróbce cieplnej	oferty różnych odlewni liczone dla innego zakresu

Co dostaniesz w odpowiedzi

Kompletne zapytanie pozwala odlewni odpowiedzieć ofertą, którą da się porównać z innymi. Powinna zawierać:

• proponowaną technologię i uzasadnienie wyboru,
• koszt oprzyrządowania jako osobną pozycję,
• cenę jednostkową dla podanej wielkości partii, z jasnym zakresem (odlew, obróbka, powłoka, kontrola),
• termin wykonania oprzyrządowania i próbek oraz czas realizacji serii (więcej o etapach w tekście ile trwa wykonanie odlewu),
• uwagi technologiczne do modelu, np. propozycje zmiany grubości ścianek, pochyleń lub liczby rdzeni,
• założenia: przyjęte naddatki, tolerancje, ważność oferty.

Wzór zapytania ofertowego do skopiowania

1. Temat: Zapytanie ofertowe – odlew aluminiowy, nazwa detalu, numer rysunku i rewizja.
2. Załączniki: model 3D STEP (rewizja …), rysunek PDF (rewizja …), ewentualnie rysunek odlewu surowego.
3. Stop i stan: EN AC-… według PN-EN 1706, stan … (np. F lub T6); wymagane właściwości i miejsce pomiaru: ….
4. Ilości: roczne zapotrzebowanie … szt.; partia … szt.; prototypy lub próbki … szt.; przewidywany czas produkcji … lat.
5. Zakres: surowy odlew / obróbka według rysunku / malowanie proszkowe RAL … / montaż wkładek / inne: ….
6. Jakość: raport pomiarowy pierwszych sztuk (tak/nie), dokument według EN 10204 typ …, badania: …, próba szczelności: ….
7. Terminy: próbki do …, start serii ….
8. Pakowanie i dostawa: rodzaj opakowania …, warunki dostawy …, miejsce dostawy ….
9. Kontakt: imię i nazwisko, telefon, e-mail; informacja o umowie o poufności, jeśli jest wymagana.

Najczęściej zadawane pytania

Wyślij zapytanie na odlew aluminiowy

Masz model i rysunek? Prześlij je przez formularz wyceny razem z gatunkiem stopu i ilościami. Odpowiemy ofertą z osobno wycenionym oprzyrządowaniem, ceną jednostkową i uwagami technologicznymi do modelu, a jeśli czegoś zabraknie, dopytamy o konkret zamiast przyjmować założenia.

Źródła i normy

• M. Perzyk (red.), Odlewnictwo, WNT, Warszawa – rozdz. 3.2.2 (zasady technologiczności, tabl. 3.12 i 3.16, s. 169–179), 3.2.3 (zastosowanie systemów CAD, s. 180–182), 3.3 (tabl. 3.21 – tolerancje wymiarów, s. 186–187), 3.4 (wybór procesu odlewniczego, rys. 3.32, s. 190–194).
• PN-EN 1706:2020+A1:2021 – Aluminium i stopy aluminium – Odlewy – Skład chemiczny i właściwości mechaniczne.
• ISO 8062-3 – Specyfikacje geometrii wyrobów. Tolerancje wymiarowe i geometryczne wyrobów formowanych. Część 3: Ogólne tolerancje wymiarowe i geometryczne oraz naddatki na obróbkę odlewów.
• EN 10204 – Wyroby metalowe. Rodzaje dokumentów kontroli.