Poradniki i Praktyczne Wskazówki
Gęstość aluminium – tabela dla stopów i jak obliczyć masę odlewu
Ile wynosi gęstość aluminium i jego stopów, jak zmienia się z temperaturą, jak obliczyć masę odlewu i jak pomiar gęstości pomaga wykryć porowatość.
Spis treści (8)
Gęstość aluminium wynosi 2,70 g/cm³, czyli 2700 kg/m³ (dla czystego metalu w temperaturze 20 °C dokładnie ok. 2698 kg/m³). To mniej więcej jedna trzecia gęstości stali. Gęstość stopów odlewniczych mieści się zwykle w przedziale 2,64–2,76 g/cm³ i zależy przede wszystkim od zawartości krzemu, magnezu i miedzi. Poniżej znajdziesz tabelę gęstości stopów, wzór na masę odlewu i praktyczne zastosowania tej wartości w odlewni.
W skrócie
- Gęstość czystego aluminium to 2,70 g/cm³ (2700 kg/m³), czyli ok. 34% gęstości stali.
- Krzem i magnez lekko obniżają gęstość stopu, a miedź i cynk ją podwyższają, dlatego stopy AlSiCu są cięższe od stopów AlSiMg.
- Masę odlewu oblicza się jako iloczyn objętości z modelu CAD i gęstości stopu.
- Ciekłe aluminium ma gęstość ok. 2,37 g/cm³, więc przy krzepnięciu kurczy się objętościowo o 6–7%, co trzeba kompensować nadlewami.
- Porównanie zmierzonej gęstości odlewu z gęstością stopu pozwala oszacować jego porowatość.
Ile wynosi gęstość aluminium?
Czyste aluminium ma w temperaturze pokojowej gęstość 2,70 g/cm³. W różnych jednostkach ta sama wartość wygląda następująco.
| Jednostka | Gęstość aluminium |
|---|---|
| g/cm³ | 2,70 |
| kg/m³ | 2700 |
| kg/dm³ | 2,70 |
| t/m³ | 2,70 |
| lb/in³ | 0,0975 |
Do obliczeń inżynierskich przyjmuje się zwykle 2,70 g/cm³ dla aluminium czystego i technicznego, a dla stopów – wartość z karty materiałowej lub z tabeli w dalszej części artykułu.
Gęstość aluminium na tle innych materiałów
Mała gęstość jest głównym powodem, dla którego aluminium zastępuje stal i żeliwo w konstrukcjach, w których liczy się masa.
| Materiał | Gęstość [g/cm³] |
|---|---|
| Poliamid PA6 | ok. 1,14 |
| Poliamid PA6 z 30% włókna szklanego | ok. 1,36 |
| Magnez | 1,74 |
| Aluminium | 2,70 |
| Tytan | 4,51 |
| Żeliwo szare | ok. 7,1–7,2 |
| Stal węglowa | ok. 7,85 |
Odlew aluminiowy jest więc prawie trzy razy lżejszy od takiego samego odlewu z żeliwa. Porównanie właściwości obu materiałów zawiera artykuł aluminium czy żeliwo na odlew.
Gęstość stopów aluminium – tabela
Dodatki stopowe zmieniają gęstość aluminium w niewielkim, ale mierzalnym stopniu. Krzem (2,33 g/cm³) i magnez (1,74 g/cm³) są lżejsze od aluminium, a miedź, cynk i żelazo – cięższe.
| Stop | Oznaczenie | Gęstość [g/cm³] |
|---|---|---|
| AlSi7Mg | EN AC-42000 | ok. 2,67–2,68 |
| AlSi8Cu3 | EN AC-46200 | ok. 2,75 |
| AlSi9Cu3(Fe)(Zn) | EN AC-46500 | ok. 2,75–2,76 |
| AlSi12Cu1(Fe) | EN AC-47100 | ok. 2,65–2,68 |
| AlMg5 | EN AC-51300 | ok. 2,64–2,65 |
| Al 99,5 | EN AW-1050A | 2,70 |
| AlMg1SiCu | EN AW-6061 | 2,70 |
| AlZn5,5MgCu | EN AW-7075 | 2,81 |
Wartości są orientacyjne. Gęstość konkretnego wytopu zależy od rzeczywistego składu chemicznego, a różnice rzędu 0,01–0,02 g/cm³ mają znaczenie tylko przy bardzo dokładnych bilansach masy. Oznaczenia stopów wyjaśniamy w artykule o oznaczeniach stopów aluminium odlewniczych.
Jak obliczyć masę odlewu aluminiowego?
Masę odlewu oblicza się ze wzoru m = V × ρ, gdzie V to objętość odlewu, a ρ – gęstość stopu. Objętość najwygodniej odczytać z modelu 3D w programie CAD, pamiętając o spójnych jednostkach.
Przykład obliczenia masy odlewu
Obudowa o objętości 420 cm³ odlana ze stopu AlSi7Mg o gęstości 2,68 g/cm³ waży 420 × 2,68 = 1126 g, czyli ok. 1,13 kg. Ten sam detal ze stopu AlSi9Cu3(Fe)(Zn) o gęstości 2,76 g/cm³ będzie ważył ok. 1,16 kg, a z żeliwa o gęstości 7,2 g/cm³ – ok. 3,02 kg.
Masa surowego odlewu a masa gotowej części
- Model CAD gotowej części nie uwzględnia naddatków na obróbkę, więc surowy odlew jest cięższy, zwykle o kilka do kilkunastu procent.
- Do masy wlewanego metalu dochodzą układ wlewowy i nadlewy, które w odlewaniu grawitacyjnym mogą stanowić od jednej trzeciej do połowy metalu wlewanego do formy.
- Wnęki wykonane rdzeniami zmniejszają masę odlewu, ale nie zmniejszają kosztu formy ani rdzeni.
Rolę układu wlewowego w bilansie metalu opisujemy w artykule o układzie wlewowym.
Gęstość a cena odlewu
Masa odlewu jest jednym z głównych składników jego ceny, bo wpływa na zużycie metalu i energii oraz na czas cyklu. Dlatego przy porównywaniu ofert warto sprawdzić, jaką gęstość i jakie naddatki przyjęto do obliczeń. Pozostałe składniki ceny omawiamy w artykule ile kosztuje odlew aluminiowy.
Jak gęstość aluminium zmienia się z temperaturą?
Aluminium rozszerza się przy nagrzewaniu, więc jego gęstość maleje wraz ze wzrostem temperatury. Współczynnik rozszerzalności cieplnej czystego aluminium wynosi ok. 23 × 10⁻⁶ 1/K, a stopów AlSi ok. 20–22 × 10⁻⁶ 1/K, czyli prawie dwa razy więcej niż w przypadku stali.
Gęstość ciekłego aluminium
W temperaturze topnienia ciekłe aluminium ma gęstość ok. 2,37 g/cm³. Różnica w stosunku do metalu stałego oznacza skurcz objętościowy przy krzepnięciu rzędu 6–7%, który odlewnia kompensuje nadlewami i kierunkowym krzepnięciem. Zakresy temperatur topnienia stopów podajemy w artykule o temperaturze topnienia aluminium.
Skurcz liniowy i wymiary modelu
Po zakrzepnięciu odlew dalej kurczy się podczas stygnięcia do temperatury otoczenia. Dlatego modele i kokile wykonuje się większe od odlewu o skurcz modelarski, który dla stopów aluminium wynosi zwykle ok. 1,0–1,3%. Uwzględnia go nasz dział modelowania odlewniczego.
Pomiar gęstości a porowatość odlewu
Gęstość mierzona metodą Archimedesa, czyli przez ważenie próbki w powietrzu i w wodzie, pozwala ocenić, ile porów zawiera odlew. Porowatość oblicza się jako różnicę między gęstością stopu a gęstością zmierzoną, odniesioną do gęstości stopu.
Przykład obliczenia porowatości
Jeśli próbka ze stopu AlSi7Mg o gęstości teoretycznej 2,68 g/cm³ ma zmierzoną gęstość 2,63 g/cm³, jej porowatość wynosi (2,68 − 2,63) / 2,68 × 100% ≈ 1,9%. Taki wynik w strefie obciążonej powinien skłonić do sprawdzenia rafinacji metalu i zasilania odlewu.
Indeks gęstości ciekłego metalu
Podobną zasadę wykorzystuje się w kontroli metalu przed zalaniem. Porównuje się próbki krzepnące w próżni i w atmosferze, obliczając indeks gęstości: im jest wyższy, tym więcej wodoru zawiera metal. Metody oceny i ograniczania porowatości opisujemy w artykule o wadach odlewów aluminiowych.
Najczęściej zadawane pytania
Ile wynosi gęstość aluminium w kg/m³?
Gęstość aluminium wynosi 2700 kg/m³, co odpowiada 2,70 g/cm³ i 2,70 kg/dm³. Gęstość popularnych stopów odlewniczych mieści się w przedziale ok. 2640–2760 kg/m³.
Ile waży 1 dm³ aluminium?
Jeden decymetr sześcienny, czyli litr, czystego aluminium waży ok. 2,70 kg. Ta sama objętość stali waży ok. 7,85 kg, a żeliwa ok. 7,2 kg.
Czy aluminium jest lżejsze od stali?
Tak, prawie trzykrotnie: gęstość aluminium wynosi 2,70 g/cm³, a stali ok. 7,85 g/cm³. Aluminium ma jednak mniejszy moduł sprężystości, ok. 70 GPa wobec ok. 210 GPa dla stali, więc lekka konstrukcja wymaga odpowiednio ukształtowanych żeber i przekrojów.
Jaką gęstość podać w modelu CAD odlewu?
Najlepiej wartość dla konkretnego stopu z karty materiałowej lub z tabeli powyżej. Przyjęcie domyślnej gęstości 2,70 g/cm³ dla stopu AlSi9Cu3(Fe)(Zn) zaniża masę odlewu o ok. 2%, co przy dużych seriach ma znaczenie dla kalkulacji i logistyki.
Lekkie odlewy aluminiowe na zamówienie
Odlewamy stopy aluminium w formach piaskowych, kokilach i formach ciśnieniowych, a masę i koszt odlewu wyliczamy już na etapie oferty na podstawie modelu 3D. Prześlij model w formacie STEP lub rysunek z materiałem i liczbą sztuk, a otrzymasz wycenę z masą surowego odlewu. Dane wyślij z prośbą o wycenę.
O naszych technologiach i stopach przeczytasz na stronie odlewnia aluminium w Poznaniu.
Źródła i normy
- PN-EN 1706 – Aluminium i stopy aluminium. Odlewy. Skład chemiczny i właściwości mechaniczne.
- ASM Handbook, t. 2: Properties and Selection: Nonferrous Alloys and Special-Purpose Materials, ASM International.
- J. R. Davis (red.), Aluminum and Aluminum Alloys, ASM Specialty Handbook, ASM International, 1993.
- J. Campbell, Complete Casting Handbook, wyd. 2, Butterworth-Heinemann, 2015.
Autor: zespół Odlewni Poznań
Odlewnia Poznań to marka Adjatech Metalworking Sp. z o.o. – rodzinnej odlewni metali nieżelaznych w Poznaniu. Rodzina Brukwickich zajmuje się modelarstwem odlewniczym od 1950 roku. Odlewamy stopy aluminium w kokilach, w formach piaskowych i ciśnieniowo; obrabiamy odlewy na maszynach CNC i malujemy je proszkowo. Pracujemy w systemach zarządzania ISO 9001 i ISO 14001 (certyfikaty TÜV Rheinland Polska).




