Poradniki i Praktyczne Wskazówki

Gęstość aluminium – tabela dla stopów i jak obliczyć masę odlewu

Ile wynosi gęstość aluminium i jego stopów, jak zmienia się z temperaturą, jak obliczyć masę odlewu i jak pomiar gęstości pomaga wykryć porowatość.

Opublikowano: 5 min czytaniaZespół Odlewni Poznań

Spis treści (8)
  1. 01Ile wynosi gęstość aluminium?
  2. 02Gęstość stopów aluminium – tabela
  3. 03Jak obliczyć masę odlewu aluminiowego?
  4. 04Jak gęstość aluminium zmienia się z temperaturą?
  5. 05Pomiar gęstości a porowatość odlewu
  6. 06Najczęściej zadawane pytania
  7. 07Lekkie odlewy aluminiowe na zamówienie
  8. 08Źródła i normy

Gęstość aluminium wynosi 2,70 g/cm³, czyli 2700 kg/m³ (dla czystego metalu w temperaturze 20 °C dokładnie ok. 2698 kg/m³). To mniej więcej jedna trzecia gęstości stali. Gęstość stopów odlewniczych mieści się zwykle w przedziale 2,64–2,76 g/cm³ i zależy przede wszystkim od zawartości krzemu, magnezu i miedzi. Poniżej znajdziesz tabelę gęstości stopów, wzór na masę odlewu i praktyczne zastosowania tej wartości w odlewni.

W skrócie

  • Gęstość czystego aluminium to 2,70 g/cm³ (2700 kg/m³), czyli ok. 34% gęstości stali.
  • Krzem i magnez lekko obniżają gęstość stopu, a miedź i cynk ją podwyższają, dlatego stopy AlSiCu są cięższe od stopów AlSiMg.
  • Masę odlewu oblicza się jako iloczyn objętości z modelu CAD i gęstości stopu.
  • Ciekłe aluminium ma gęstość ok. 2,37 g/cm³, więc przy krzepnięciu kurczy się objętościowo o 6–7%, co trzeba kompensować nadlewami.
  • Porównanie zmierzonej gęstości odlewu z gęstością stopu pozwala oszacować jego porowatość.

Ile wynosi gęstość aluminium?

Czyste aluminium ma w temperaturze pokojowej gęstość 2,70 g/cm³. W różnych jednostkach ta sama wartość wygląda następująco.

JednostkaGęstość aluminium
g/cm³2,70
kg/m³2700
kg/dm³2,70
t/m³2,70
lb/in³0,0975

Do obliczeń inżynierskich przyjmuje się zwykle 2,70 g/cm³ dla aluminium czystego i technicznego, a dla stopów – wartość z karty materiałowej lub z tabeli w dalszej części artykułu.

Gęstość aluminium na tle innych materiałów

Mała gęstość jest głównym powodem, dla którego aluminium zastępuje stal i żeliwo w konstrukcjach, w których liczy się masa.

MateriałGęstość [g/cm³]
Poliamid PA6ok. 1,14
Poliamid PA6 z 30% włókna szklanegook. 1,36
Magnez1,74
Aluminium2,70
Tytan4,51
Żeliwo szareok. 7,1–7,2
Stal węglowaok. 7,85

Odlew aluminiowy jest więc prawie trzy razy lżejszy od takiego samego odlewu z żeliwa. Porównanie właściwości obu materiałów zawiera artykuł aluminium czy żeliwo na odlew.

Gęstość stopów aluminium – tabela

Dodatki stopowe zmieniają gęstość aluminium w niewielkim, ale mierzalnym stopniu. Krzem (2,33 g/cm³) i magnez (1,74 g/cm³) są lżejsze od aluminium, a miedź, cynk i żelazo – cięższe.

StopOznaczenieGęstość [g/cm³]
AlSi7MgEN AC-42000ok. 2,67–2,68
AlSi8Cu3EN AC-46200ok. 2,75
AlSi9Cu3(Fe)(Zn)EN AC-46500ok. 2,75–2,76
AlSi12Cu1(Fe)EN AC-47100ok. 2,65–2,68
AlMg5EN AC-51300ok. 2,64–2,65
Al 99,5EN AW-1050A2,70
AlMg1SiCuEN AW-60612,70
AlZn5,5MgCuEN AW-70752,81

Wartości są orientacyjne. Gęstość konkretnego wytopu zależy od rzeczywistego składu chemicznego, a różnice rzędu 0,01–0,02 g/cm³ mają znaczenie tylko przy bardzo dokładnych bilansach masy. Oznaczenia stopów wyjaśniamy w artykule o oznaczeniach stopów aluminium odlewniczych.

Jak obliczyć masę odlewu aluminiowego?

Masę odlewu oblicza się ze wzoru m = V × ρ, gdzie V to objętość odlewu, a ρ – gęstość stopu. Objętość najwygodniej odczytać z modelu 3D w programie CAD, pamiętając o spójnych jednostkach.

Przykład obliczenia masy odlewu

Obudowa o objętości 420 cm³ odlana ze stopu AlSi7Mg o gęstości 2,68 g/cm³ waży 420 × 2,68 = 1126 g, czyli ok. 1,13 kg. Ten sam detal ze stopu AlSi9Cu3(Fe)(Zn) o gęstości 2,76 g/cm³ będzie ważył ok. 1,16 kg, a z żeliwa o gęstości 7,2 g/cm³ – ok. 3,02 kg.

Masa surowego odlewu a masa gotowej części

  • Model CAD gotowej części nie uwzględnia naddatków na obróbkę, więc surowy odlew jest cięższy, zwykle o kilka do kilkunastu procent.
  • Do masy wlewanego metalu dochodzą układ wlewowy i nadlewy, które w odlewaniu grawitacyjnym mogą stanowić od jednej trzeciej do połowy metalu wlewanego do formy.
  • Wnęki wykonane rdzeniami zmniejszają masę odlewu, ale nie zmniejszają kosztu formy ani rdzeni.

Rolę układu wlewowego w bilansie metalu opisujemy w artykule o układzie wlewowym.

Gęstość a cena odlewu

Masa odlewu jest jednym z głównych składników jego ceny, bo wpływa na zużycie metalu i energii oraz na czas cyklu. Dlatego przy porównywaniu ofert warto sprawdzić, jaką gęstość i jakie naddatki przyjęto do obliczeń. Pozostałe składniki ceny omawiamy w artykule ile kosztuje odlew aluminiowy.

Jak gęstość aluminium zmienia się z temperaturą?

Aluminium rozszerza się przy nagrzewaniu, więc jego gęstość maleje wraz ze wzrostem temperatury. Współczynnik rozszerzalności cieplnej czystego aluminium wynosi ok. 23 × 10⁻⁶ 1/K, a stopów AlSi ok. 20–22 × 10⁻⁶ 1/K, czyli prawie dwa razy więcej niż w przypadku stali.

Gęstość ciekłego aluminium

W temperaturze topnienia ciekłe aluminium ma gęstość ok. 2,37 g/cm³. Różnica w stosunku do metalu stałego oznacza skurcz objętościowy przy krzepnięciu rzędu 6–7%, który odlewnia kompensuje nadlewami i kierunkowym krzepnięciem. Zakresy temperatur topnienia stopów podajemy w artykule o temperaturze topnienia aluminium.

Skurcz liniowy i wymiary modelu

Po zakrzepnięciu odlew dalej kurczy się podczas stygnięcia do temperatury otoczenia. Dlatego modele i kokile wykonuje się większe od odlewu o skurcz modelarski, który dla stopów aluminium wynosi zwykle ok. 1,0–1,3%. Uwzględnia go nasz dział modelowania odlewniczego.

Pomiar gęstości a porowatość odlewu

Gęstość mierzona metodą Archimedesa, czyli przez ważenie próbki w powietrzu i w wodzie, pozwala ocenić, ile porów zawiera odlew. Porowatość oblicza się jako różnicę między gęstością stopu a gęstością zmierzoną, odniesioną do gęstości stopu.

Przykład obliczenia porowatości

Jeśli próbka ze stopu AlSi7Mg o gęstości teoretycznej 2,68 g/cm³ ma zmierzoną gęstość 2,63 g/cm³, jej porowatość wynosi (2,68 − 2,63) / 2,68 × 100% ≈ 1,9%. Taki wynik w strefie obciążonej powinien skłonić do sprawdzenia rafinacji metalu i zasilania odlewu.

Indeks gęstości ciekłego metalu

Podobną zasadę wykorzystuje się w kontroli metalu przed zalaniem. Porównuje się próbki krzepnące w próżni i w atmosferze, obliczając indeks gęstości: im jest wyższy, tym więcej wodoru zawiera metal. Metody oceny i ograniczania porowatości opisujemy w artykule o wadach odlewów aluminiowych.

Najczęściej zadawane pytania

Ile wynosi gęstość aluminium w kg/m³?

Gęstość aluminium wynosi 2700 kg/m³, co odpowiada 2,70 g/cm³ i 2,70 kg/dm³. Gęstość popularnych stopów odlewniczych mieści się w przedziale ok. 2640–2760 kg/m³.

Ile waży 1 dm³ aluminium?

Jeden decymetr sześcienny, czyli litr, czystego aluminium waży ok. 2,70 kg. Ta sama objętość stali waży ok. 7,85 kg, a żeliwa ok. 7,2 kg.

Czy aluminium jest lżejsze od stali?

Tak, prawie trzykrotnie: gęstość aluminium wynosi 2,70 g/cm³, a stali ok. 7,85 g/cm³. Aluminium ma jednak mniejszy moduł sprężystości, ok. 70 GPa wobec ok. 210 GPa dla stali, więc lekka konstrukcja wymaga odpowiednio ukształtowanych żeber i przekrojów.

Jaką gęstość podać w modelu CAD odlewu?

Najlepiej wartość dla konkretnego stopu z karty materiałowej lub z tabeli powyżej. Przyjęcie domyślnej gęstości 2,70 g/cm³ dla stopu AlSi9Cu3(Fe)(Zn) zaniża masę odlewu o ok. 2%, co przy dużych seriach ma znaczenie dla kalkulacji i logistyki.

Lekkie odlewy aluminiowe na zamówienie

Odlewamy stopy aluminium w formach piaskowych, kokilach i formach ciśnieniowych, a masę i koszt odlewu wyliczamy już na etapie oferty na podstawie modelu 3D. Prześlij model w formacie STEP lub rysunek z materiałem i liczbą sztuk, a otrzymasz wycenę z masą surowego odlewu. Dane wyślij z prośbą o wycenę.

O naszych technologiach i stopach przeczytasz na stronie odlewnia aluminium w Poznaniu.

Źródła i normy

  • PN-EN 1706 – Aluminium i stopy aluminium. Odlewy. Skład chemiczny i właściwości mechaniczne.
  • ASM Handbook, t. 2: Properties and Selection: Nonferrous Alloys and Special-Purpose Materials, ASM International.
  • J. R. Davis (red.), Aluminum and Aluminum Alloys, ASM Specialty Handbook, ASM International, 1993.
  • J. Campbell, Complete Casting Handbook, wyd. 2, Butterworth-Heinemann, 2015.

Autor: zespół Odlewni Poznań

Odlewnia Poznań to marka Adjatech Metalworking Sp. z o.o. – rodzinnej odlewni metali nieżelaznych w Poznaniu. Rodzina Brukwickich zajmuje się modelarstwem odlewniczym od 1950 roku. Odlewamy stopy aluminium w kokilach, w formach piaskowych i ciśnieniowo; obrabiamy odlewy na maszynach CNC i malujemy je proszkowo. Pracujemy w systemach zarządzania ISO 9001 i ISO 14001 (certyfikaty TÜV Rheinland Polska).

O nasCertyfikatyDane firmy

Blog

Przeczytaj też

Więcej poradników o odlewach, obróbce i współpracy z odlewnią.

Wszystkie artykuły

Kontakt

Masz pytanie o odlewy?

Prześlij rysunek 2D w PDF lub model 3D w formacie STEP, podaj materiał i liczbę sztuk – doradzimy technologię i przygotujemy wycenę.

Zapraszamy do kontaktu mailowego i telefonicznego

Biuro · pn–pt 8:30–16:30

Odlewnia Poznań

+48 61 662 43 37odlewnia@adjatech.pl

Obróbka mechaniczna

Rafał Wojtkowiak

+48 531 541 003r.wojtkowiak@adjatech.pl

lub odwiedzenia nas na miejscu, zapraszamy!

ul. Gnieźnieńska 26
Janikowo k. Poznania
62-006 Kobylnica

Biuro czynne pn–pt 8:30–16:30

Wyznacz trasę (Mapy Google, nowe okno)

Dane firmy i mapa dojazdu: strona Kontakt