Poradniki i Praktyczne Wskazówki

Temperatura topnienia aluminium i jego stopów – tabela oraz temperatury odlewania

Ile wynosi temperatura topnienia aluminium, dlaczego stopy topnieją w zakresie temperatur i w jakiej temperaturze odlewa się aluminium w formach piaskowych, kokilach i pod ciśnieniem.

Opublikowano: 6 min czytaniaZespół Odlewni Poznań

Spis treści (9)
  1. 01Ile wynosi temperatura topnienia aluminium?
  2. 02Dlaczego stopy aluminium topnieją w zakresie temperatur?
  3. 03Temperatura topnienia stopów aluminium – tabela
  4. 04W jakiej temperaturze odlewa się aluminium?
  5. 05Ile energii potrzeba do stopienia aluminium?
  6. 06Temperatury obróbki cieplnej a temperatura topnienia
  7. 07Najczęściej zadawane pytania
  8. 08Odlewy aluminiowe – dobierzemy stop i technologię
  9. 09Źródła i normy

Temperatura topnienia aluminium wynosi 660,3 °C, a dokładnie 660,323 °C według Międzynarodowej Skali Temperatur ITS-90. Stopy aluminium nie mają jednej temperatury topnienia, tylko zakres między solidusem a likwidusem: dla popularnego stopu odlewniczego AlSi7Mg jest to ok. 555–615 °C, a dla stopu 7075 ok. 475–635 °C. W odlewni metal przegrzewa się powyżej likwidusu, zwykle do 650–760 °C, zależnie od metody odlewania.

W skrócie

  • Czyste aluminium topi się w 660,3 °C, a ta wartość jest jednym z punktów stałych Międzynarodowej Skali Temperatur ITS-90.
  • Stopy aluminium topnieją w zakresie temperatur: zaczynają się topić w temperaturze solidusu, a całkowicie ciekłe są powyżej likwidusu.
  • Krzem obniża temperaturę topnienia, a eutektyka Al–Si topi się w ok. 577 °C, dlatego siluminy tak dobrze nadają się do odlewania.
  • Temperatura odlewania jest wyższa od likwidusu o kilkadziesiąt do ponad stu stopni i zależy od metody, grubości ścianek i stopu.
  • Przegrzewanie metalu ponad potrzebę zwiększa ilość rozpuszczonego wodoru i tlenków, a w efekcie porowatość odlewów.

Ile wynosi temperatura topnienia aluminium?

Czyste aluminium o czystości 99,99% topi się w temperaturze 660,3 °C. Ten punkt jest na tyle powtarzalny, że służy jako punkt stały skali ITS-90 przy wzorcowaniu termometrów. Aluminium techniczne o czystości 99,5% topi się nieco niżej i w wąskim zakresie, na przykład stop EN AW-1050A w ok. 646–657 °C.

Ciekłe aluminium w temperaturze topnienia ma gęstość ok. 2,37 g/cm³, a podczas krzepnięcia zmniejsza objętość o ok. 6–7%. Zależność gęstości od temperatury i składu omawiamy w artykule o gęstości aluminium.

Temperatura topnienia aluminium na tle innych metali

Aluminium topi się w znacznie niższej temperaturze niż stal czy żeliwo. Obniża to koszt energii i pozwala stosować stalowe formy wielokrotnego użytku, takie jak kokile i formy ciśnieniowe.

MateriałTemperatura topnienia
Aluminium czyste660,3 °C
Magnezok. 650 °C
Żeliwo szareok. 1150–1250 °C
Stal węglowaok. 1420–1500 °C
Tytanok. 1668 °C

Dlaczego stopy aluminium topnieją w zakresie temperatur?

Dodatki stopowe, takie jak krzem, miedź czy magnez, sprawiają, że stop przechodzi ze stanu stałego w ciekły stopniowo. Temperatura solidusu to punkt, w którym pojawia się pierwsza ciecz, a temperatura likwidusu – punkt, powyżej którego cały metal jest ciekły. Między nimi materiał ma konsystencję półpłynną.

Rola krzemu i eutektyki Al–Si

Krzem obniża temperaturę topnienia aluminium aż do punktu eutektycznego przy ok. 12,6% Si, w którym stop topi się w jednej temperaturze, ok. 577 °C. Dlatego stopy eutektyczne typu AlSi12 mają bardzo wąski zakres krzepnięcia i doskonałą lejność, a stopy podeutektyczne, takie jak AlSi7Mg, krzepną w szerszym zakresie. Więcej o tej grupie stopów piszemy w artykule o siluminie.

Zakres krzepnięcia a jakość odlewu

Szerokość zakresu między solidusem a likwidusem wpływa na zachowanie stopu w formie. Stopy o wąskim zakresie krzepną warstwowo i łatwiej je zasilać, a stopy o szerokim zakresie krzepną objętościowo i są bardziej podatne na rozproszoną porowatość skurczową oraz pęknięcia na gorąco. Te zależności opisujemy w artykule o wadach odlewów aluminiowych.

Temperatura topnienia stopów aluminium – tabela

Tabela podaje orientacyjne temperatury solidusu i likwidusu dla stopów odlewniczych, z których odlewamy, oraz dla kilku popularnych stopów do przeróbki plastycznej. Rzeczywiste wartości zależą od dokładnego składu chemicznego wytopu.

StopOznaczenieSolidusLikwidus
AlSi7MgEN AC-42000ok. 555 °Cok. 615 °C
AlSi8Cu3EN AC-46200ok. 520–540 °Cok. 600–620 °C
AlSi9Cu3(Fe)(Zn)EN AC-46500ok. 520–540 °Cok. 590–610 °C
AlSi12Cu1(Fe)EN AC-47100ok. 560–570 °Cok. 580–590 °C
AlMg5EN AC-51300ok. 560–580 °Cok. 630–640 °C
Al 99,5EN AW-1050Aok. 646 °Cok. 657 °C
AlMg1SiCuEN AW-6061ok. 580 °Cok. 650 °C
AlCu4Mg1EN AW-2024ok. 500 °Cok. 640 °C
AlZn5,5MgCuEN AW-7075ok. 475 °Cok. 635 °C

Stop 7075, o który często pytają konstruktorzy, zaczyna się topić już w ok. 475 °C. To stop do przeróbki plastycznej, którego nie stosuje się do odlewania, a szeroki zakres krzepnięcia sprawia, że jest podatny na pękanie przy spawaniu. W odlewach o wysokiej wytrzymałości jego rolę pełnią zwykle stopy AlSi7Mg w stanie T6.

W jakiej temperaturze odlewa się aluminium?

Metal wlewany do formy musi być przegrzany powyżej likwidusu, aby zdążył wypełnić wnękę, zanim zacznie krzepnąć. Temperaturę zalewania dobiera się do metody odlewania, grubości ścianek i stopu.

Metoda odlewaniaTypowa temperatura metaluTypowa temperatura formy
Formy piaskowe700–760 °Ctemperatura otoczenia
Kokile680–740 °C250–450 °C
Odlewanie ciśnieniowe650–700 °C180–300 °C

Cienkościenne odlewy piaskowe wymagają temperatur z górnej części zakresu, a masywne – z dolnej. W kokili równie ważna jak temperatura metalu jest temperatura formy, dlatego w naszej odlewni kontrolujemy ją kamerą termowizyjną. Porównanie technologii zawiera artykuł o metodach odlewania aluminium.

Dlaczego nie warto przegrzewać aluminium?

Rozpuszczalność wodoru w ciekłym aluminium rośnie wraz z temperaturą, a powyżej ok. 760–780 °C szybciej narasta też warstwa tlenków. Zbyt gorący metal oznacza więcej porów, więcej żużla oraz szybsze zużycie tygli i form. Dlatego metal przegrzewa się tylko tyle, ile wymaga technologia, a przed zalaniem rafinuje, co opisujemy w artykule o odgazowaniu i rafinacji aluminium.

Ile energii potrzeba do stopienia aluminium?

Aby stopić 1 kg aluminium o temperaturze pokojowej, trzeba go nagrzać do 660 °C i dostarczyć ciepło topnienia. Przy cieple właściwym ok. 0,9 kJ/(kg·K) i cieple topnienia ok. 397 kJ/kg daje to teoretycznie ok. 1 MJ, czyli ok. 0,3 kWh na kilogram. Rzeczywiste zużycie energii w piecu jest kilkakrotnie wyższe, bo część ciepła trafia do otoczenia i spalin.

Jak topi się aluminium w odlewni?

W odlewniach aluminium stosuje się piece tyglowe, komorowe i indukcyjne, a przy odlewaniu ciśnieniowym także piece podgrzewające przy maszynach. W naszym zakładzie pracują trzy piece do przetopu z cyfrową kontrolą procesu, co pozwala utrzymać temperaturę metalu w zakresie właściwym dla każdej technologii.

Kontrola temperatury podczas wytopu

Temperaturę ciekłego metalu mierzy się termoelementem zanurzeniowym w osłonie, bo pirometr optyczny daje błędne odczyty na błyszczącej, utlenionej powierzchni aluminium. Pomiar wykonuje się przed rafinacją i bezpośrednio przed zalaniem formy.

Temperatury obróbki cieplnej a temperatura topnienia

Najwyższą temperaturę w obróbce cieplnej odlewów ma przesycanie, które dla stopów AlSi7Mg prowadzi się w ok. 525–545 °C, czyli niewiele poniżej solidusu. Przekroczenie solidusu powoduje nadtopienia na granicach ziaren i nieodwracalne obniżenie właściwości odlewu. Dlatego piece do obróbki cieplnej muszą utrzymywać temperaturę z dokładnością do kilku stopni. Szczegóły zabiegu opisujemy na stronie o przesycaniu aluminium.

Najczęściej zadawane pytania

Jaka jest temperatura topnienia aluminium?

Czyste aluminium topi się w temperaturze 660,3 °C. Stopy aluminium topnieją w zakresie temperatur, zwykle między ok. 475 a 660 °C, zależnie od składu chemicznego.

W jakiej temperaturze topnieje aluminium z puszek i profili?

Puszki i profile wykonuje się ze stopów do przeróbki plastycznej, które topnieją mniej więcej w zakresie 580–660 °C, a do odlewania przegrzewa się je zwykle do 700–750 °C. Taki złom ma jednak niekontrolowany skład i powłoki, więc nie nadaje się do odlewów technicznych. O amatorskim topieniu piszemy w artykule o odlewaniu aluminium w domu.

W jakiej temperaturze topi się stop 7075?

Stop 7075 zaczyna się topić w ok. 475 °C, a całkowicie ciekły jest powyżej ok. 635 °C. Szeroki zakres topnienia wynika z dużej zawartości cynku, magnezu i miedzi.

Czy temperatura topnienia ma znaczenie przy wyborze stopu na odlew?

Tak, choć pośrednio. Niski likwidus i wąski zakres krzepnięcia ułatwiają wypełnianie cienkich ścianek, a solidus ogranicza temperatury obróbki cieplnej. Dla części pracujących w wysokiej temperaturze ważniejsza jest jednak wytrzymałość, która w większości stopów aluminium wyraźnie spada powyżej ok. 150–200 °C.

Odlewy aluminiowe – dobierzemy stop i technologię

Odlewamy stopy EN AC-42000, EN AC-46200, EN AC-46500, EN AC-47100 i EN AC-51300 w formach piaskowych, kokilach i formach ciśnieniowych. Prześlij rysunek i wymagania, a technolog dobierze stop, parametry procesu i obróbkę cieplną do Twojego detalu. Zapytanie wyślij z prośbą o wycenę.

Pełną ofertę przedstawia strona odlewnia aluminium w Poznaniu.

Źródła i normy

  • ITS-90 – Międzynarodowa Skala Temperatur z 1990 r., punkt krzepnięcia aluminium 660,323 °C.
  • PN-EN 1706 – Aluminium i stopy aluminium. Odlewy. Skład chemiczny i właściwości mechaniczne.
  • ASM Handbook, t. 2: Properties and Selection: Nonferrous Alloys and Special-Purpose Materials, ASM International.
  • J. Campbell, Complete Casting Handbook, wyd. 2, Butterworth-Heinemann, 2015.

Autor: zespół Odlewni Poznań

Odlewnia Poznań to marka Adjatech Metalworking Sp. z o.o. – rodzinnej odlewni metali nieżelaznych w Poznaniu. Rodzina Brukwickich zajmuje się modelarstwem odlewniczym od 1950 roku. Odlewamy stopy aluminium w kokilach, w formach piaskowych i ciśnieniowo; obrabiamy odlewy na maszynach CNC i malujemy je proszkowo. Pracujemy w systemach zarządzania ISO 9001 i ISO 14001 (certyfikaty TÜV Rheinland Polska).

O nasCertyfikatyDane firmy

Blog

Przeczytaj też

Więcej poradników o odlewach, obróbce i współpracy z odlewnią.

Wszystkie artykuły

Kontakt

Masz pytanie o odlewy?

Prześlij rysunek 2D w PDF lub model 3D w formacie STEP, podaj materiał i liczbę sztuk – doradzimy technologię i przygotujemy wycenę.

Zapraszamy do kontaktu mailowego i telefonicznego

Biuro · pn–pt 8:30–16:30

Odlewnia Poznań

+48 61 662 43 37odlewnia@adjatech.pl

Obróbka mechaniczna

Rafał Wojtkowiak

+48 531 541 003r.wojtkowiak@adjatech.pl

lub odwiedzenia nas na miejscu, zapraszamy!

ul. Gnieźnieńska 26
Janikowo k. Poznania
62-006 Kobylnica

Biuro czynne pn–pt 8:30–16:30

Wyznacz trasę (Mapy Google, nowe okno)

Dane firmy i mapa dojazdu: strona Kontakt