Poradniki i Praktyczne Wskazówki
Temperatura topnienia aluminium i jego stopów – tabela oraz temperatury odlewania
Ile wynosi temperatura topnienia aluminium, dlaczego stopy topnieją w zakresie temperatur i w jakiej temperaturze odlewa się aluminium w formach piaskowych, kokilach i pod ciśnieniem.
Spis treści (9)
- 01Ile wynosi temperatura topnienia aluminium?
- 02Dlaczego stopy aluminium topnieją w zakresie temperatur?
- 03Temperatura topnienia stopów aluminium – tabela
- 04W jakiej temperaturze odlewa się aluminium?
- 05Ile energii potrzeba do stopienia aluminium?
- 06Temperatury obróbki cieplnej a temperatura topnienia
- 07Najczęściej zadawane pytania
- 08Odlewy aluminiowe – dobierzemy stop i technologię
- 09Źródła i normy
Temperatura topnienia aluminium wynosi 660,3 °C, a dokładnie 660,323 °C według Międzynarodowej Skali Temperatur ITS-90. Stopy aluminium nie mają jednej temperatury topnienia, tylko zakres między solidusem a likwidusem: dla popularnego stopu odlewniczego AlSi7Mg jest to ok. 555–615 °C, a dla stopu 7075 ok. 475–635 °C. W odlewni metal przegrzewa się powyżej likwidusu, zwykle do 650–760 °C, zależnie od metody odlewania.
W skrócie
- Czyste aluminium topi się w 660,3 °C, a ta wartość jest jednym z punktów stałych Międzynarodowej Skali Temperatur ITS-90.
- Stopy aluminium topnieją w zakresie temperatur: zaczynają się topić w temperaturze solidusu, a całkowicie ciekłe są powyżej likwidusu.
- Krzem obniża temperaturę topnienia, a eutektyka Al–Si topi się w ok. 577 °C, dlatego siluminy tak dobrze nadają się do odlewania.
- Temperatura odlewania jest wyższa od likwidusu o kilkadziesiąt do ponad stu stopni i zależy od metody, grubości ścianek i stopu.
- Przegrzewanie metalu ponad potrzebę zwiększa ilość rozpuszczonego wodoru i tlenków, a w efekcie porowatość odlewów.
Ile wynosi temperatura topnienia aluminium?
Czyste aluminium o czystości 99,99% topi się w temperaturze 660,3 °C. Ten punkt jest na tyle powtarzalny, że służy jako punkt stały skali ITS-90 przy wzorcowaniu termometrów. Aluminium techniczne o czystości 99,5% topi się nieco niżej i w wąskim zakresie, na przykład stop EN AW-1050A w ok. 646–657 °C.
Ciekłe aluminium w temperaturze topnienia ma gęstość ok. 2,37 g/cm³, a podczas krzepnięcia zmniejsza objętość o ok. 6–7%. Zależność gęstości od temperatury i składu omawiamy w artykule o gęstości aluminium.
Temperatura topnienia aluminium na tle innych metali
Aluminium topi się w znacznie niższej temperaturze niż stal czy żeliwo. Obniża to koszt energii i pozwala stosować stalowe formy wielokrotnego użytku, takie jak kokile i formy ciśnieniowe.
| Materiał | Temperatura topnienia |
|---|---|
| Aluminium czyste | 660,3 °C |
| Magnez | ok. 650 °C |
| Żeliwo szare | ok. 1150–1250 °C |
| Stal węglowa | ok. 1420–1500 °C |
| Tytan | ok. 1668 °C |
Dlaczego stopy aluminium topnieją w zakresie temperatur?
Dodatki stopowe, takie jak krzem, miedź czy magnez, sprawiają, że stop przechodzi ze stanu stałego w ciekły stopniowo. Temperatura solidusu to punkt, w którym pojawia się pierwsza ciecz, a temperatura likwidusu – punkt, powyżej którego cały metal jest ciekły. Między nimi materiał ma konsystencję półpłynną.
Rola krzemu i eutektyki Al–Si
Krzem obniża temperaturę topnienia aluminium aż do punktu eutektycznego przy ok. 12,6% Si, w którym stop topi się w jednej temperaturze, ok. 577 °C. Dlatego stopy eutektyczne typu AlSi12 mają bardzo wąski zakres krzepnięcia i doskonałą lejność, a stopy podeutektyczne, takie jak AlSi7Mg, krzepną w szerszym zakresie. Więcej o tej grupie stopów piszemy w artykule o siluminie.
Zakres krzepnięcia a jakość odlewu
Szerokość zakresu między solidusem a likwidusem wpływa na zachowanie stopu w formie. Stopy o wąskim zakresie krzepną warstwowo i łatwiej je zasilać, a stopy o szerokim zakresie krzepną objętościowo i są bardziej podatne na rozproszoną porowatość skurczową oraz pęknięcia na gorąco. Te zależności opisujemy w artykule o wadach odlewów aluminiowych.
Temperatura topnienia stopów aluminium – tabela
Tabela podaje orientacyjne temperatury solidusu i likwidusu dla stopów odlewniczych, z których odlewamy, oraz dla kilku popularnych stopów do przeróbki plastycznej. Rzeczywiste wartości zależą od dokładnego składu chemicznego wytopu.
| Stop | Oznaczenie | Solidus | Likwidus |
|---|---|---|---|
| AlSi7Mg | EN AC-42000 | ok. 555 °C | ok. 615 °C |
| AlSi8Cu3 | EN AC-46200 | ok. 520–540 °C | ok. 600–620 °C |
| AlSi9Cu3(Fe)(Zn) | EN AC-46500 | ok. 520–540 °C | ok. 590–610 °C |
| AlSi12Cu1(Fe) | EN AC-47100 | ok. 560–570 °C | ok. 580–590 °C |
| AlMg5 | EN AC-51300 | ok. 560–580 °C | ok. 630–640 °C |
| Al 99,5 | EN AW-1050A | ok. 646 °C | ok. 657 °C |
| AlMg1SiCu | EN AW-6061 | ok. 580 °C | ok. 650 °C |
| AlCu4Mg1 | EN AW-2024 | ok. 500 °C | ok. 640 °C |
| AlZn5,5MgCu | EN AW-7075 | ok. 475 °C | ok. 635 °C |
Stop 7075, o który często pytają konstruktorzy, zaczyna się topić już w ok. 475 °C. To stop do przeróbki plastycznej, którego nie stosuje się do odlewania, a szeroki zakres krzepnięcia sprawia, że jest podatny na pękanie przy spawaniu. W odlewach o wysokiej wytrzymałości jego rolę pełnią zwykle stopy AlSi7Mg w stanie T6.
W jakiej temperaturze odlewa się aluminium?
Metal wlewany do formy musi być przegrzany powyżej likwidusu, aby zdążył wypełnić wnękę, zanim zacznie krzepnąć. Temperaturę zalewania dobiera się do metody odlewania, grubości ścianek i stopu.
| Metoda odlewania | Typowa temperatura metalu | Typowa temperatura formy |
|---|---|---|
| Formy piaskowe | 700–760 °C | temperatura otoczenia |
| Kokile | 680–740 °C | 250–450 °C |
| Odlewanie ciśnieniowe | 650–700 °C | 180–300 °C |
Cienkościenne odlewy piaskowe wymagają temperatur z górnej części zakresu, a masywne – z dolnej. W kokili równie ważna jak temperatura metalu jest temperatura formy, dlatego w naszej odlewni kontrolujemy ją kamerą termowizyjną. Porównanie technologii zawiera artykuł o metodach odlewania aluminium.
Dlaczego nie warto przegrzewać aluminium?
Rozpuszczalność wodoru w ciekłym aluminium rośnie wraz z temperaturą, a powyżej ok. 760–780 °C szybciej narasta też warstwa tlenków. Zbyt gorący metal oznacza więcej porów, więcej żużla oraz szybsze zużycie tygli i form. Dlatego metal przegrzewa się tylko tyle, ile wymaga technologia, a przed zalaniem rafinuje, co opisujemy w artykule o odgazowaniu i rafinacji aluminium.
Ile energii potrzeba do stopienia aluminium?
Aby stopić 1 kg aluminium o temperaturze pokojowej, trzeba go nagrzać do 660 °C i dostarczyć ciepło topnienia. Przy cieple właściwym ok. 0,9 kJ/(kg·K) i cieple topnienia ok. 397 kJ/kg daje to teoretycznie ok. 1 MJ, czyli ok. 0,3 kWh na kilogram. Rzeczywiste zużycie energii w piecu jest kilkakrotnie wyższe, bo część ciepła trafia do otoczenia i spalin.
Jak topi się aluminium w odlewni?
W odlewniach aluminium stosuje się piece tyglowe, komorowe i indukcyjne, a przy odlewaniu ciśnieniowym także piece podgrzewające przy maszynach. W naszym zakładzie pracują trzy piece do przetopu z cyfrową kontrolą procesu, co pozwala utrzymać temperaturę metalu w zakresie właściwym dla każdej technologii.
Kontrola temperatury podczas wytopu
Temperaturę ciekłego metalu mierzy się termoelementem zanurzeniowym w osłonie, bo pirometr optyczny daje błędne odczyty na błyszczącej, utlenionej powierzchni aluminium. Pomiar wykonuje się przed rafinacją i bezpośrednio przed zalaniem formy.
Temperatury obróbki cieplnej a temperatura topnienia
Najwyższą temperaturę w obróbce cieplnej odlewów ma przesycanie, które dla stopów AlSi7Mg prowadzi się w ok. 525–545 °C, czyli niewiele poniżej solidusu. Przekroczenie solidusu powoduje nadtopienia na granicach ziaren i nieodwracalne obniżenie właściwości odlewu. Dlatego piece do obróbki cieplnej muszą utrzymywać temperaturę z dokładnością do kilku stopni. Szczegóły zabiegu opisujemy na stronie o przesycaniu aluminium.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka jest temperatura topnienia aluminium?
Czyste aluminium topi się w temperaturze 660,3 °C. Stopy aluminium topnieją w zakresie temperatur, zwykle między ok. 475 a 660 °C, zależnie od składu chemicznego.
W jakiej temperaturze topnieje aluminium z puszek i profili?
Puszki i profile wykonuje się ze stopów do przeróbki plastycznej, które topnieją mniej więcej w zakresie 580–660 °C, a do odlewania przegrzewa się je zwykle do 700–750 °C. Taki złom ma jednak niekontrolowany skład i powłoki, więc nie nadaje się do odlewów technicznych. O amatorskim topieniu piszemy w artykule o odlewaniu aluminium w domu.
W jakiej temperaturze topi się stop 7075?
Stop 7075 zaczyna się topić w ok. 475 °C, a całkowicie ciekły jest powyżej ok. 635 °C. Szeroki zakres topnienia wynika z dużej zawartości cynku, magnezu i miedzi.
Czy temperatura topnienia ma znaczenie przy wyborze stopu na odlew?
Tak, choć pośrednio. Niski likwidus i wąski zakres krzepnięcia ułatwiają wypełnianie cienkich ścianek, a solidus ogranicza temperatury obróbki cieplnej. Dla części pracujących w wysokiej temperaturze ważniejsza jest jednak wytrzymałość, która w większości stopów aluminium wyraźnie spada powyżej ok. 150–200 °C.
Odlewy aluminiowe – dobierzemy stop i technologię
Odlewamy stopy EN AC-42000, EN AC-46200, EN AC-46500, EN AC-47100 i EN AC-51300 w formach piaskowych, kokilach i formach ciśnieniowych. Prześlij rysunek i wymagania, a technolog dobierze stop, parametry procesu i obróbkę cieplną do Twojego detalu. Zapytanie wyślij z prośbą o wycenę.
Pełną ofertę przedstawia strona odlewnia aluminium w Poznaniu.
Źródła i normy
- ITS-90 – Międzynarodowa Skala Temperatur z 1990 r., punkt krzepnięcia aluminium 660,323 °C.
- PN-EN 1706 – Aluminium i stopy aluminium. Odlewy. Skład chemiczny i właściwości mechaniczne.
- ASM Handbook, t. 2: Properties and Selection: Nonferrous Alloys and Special-Purpose Materials, ASM International.
- J. Campbell, Complete Casting Handbook, wyd. 2, Butterworth-Heinemann, 2015.
Autor: zespół Odlewni Poznań
Odlewnia Poznań to marka Adjatech Metalworking Sp. z o.o. – rodzinnej odlewni metali nieżelaznych w Poznaniu. Rodzina Brukwickich zajmuje się modelarstwem odlewniczym od 1950 roku. Odlewamy stopy aluminium w kokilach, w formach piaskowych i ciśnieniowo; obrabiamy odlewy na maszynach CNC i malujemy je proszkowo. Pracujemy w systemach zarządzania ISO 9001 i ISO 14001 (certyfikaty TÜV Rheinland Polska).




