Hartowanie aluminium
Hartowanie aluminium to obróbka cieplna, w której odlew nagrzewa się do temperatury tuż poniżej początku topnienia stopu (zależnie od składu ok. 480–545°C), wygrzewa, a potem gwałtownie chłodzi, najczęściej w wodzie. W stopach aluminium ten etap nazywa się fachowo przesycaniem – pełną twardość i wytrzymałość odlew zyskuje dopiero po następującym po nim starzeniu.
Celem hartowania jest nadanie odlewowi właściwości dobranych do jego zastosowania: większej twardości, wytrzymałości i stabilności wymiarów. Inaczej niż w stali, samo szybkie schłodzenie nie utwardza aluminium – zatrzymuje tylko składniki stopowe w roztworze, z którego podczas starzenia wydzielają się drobne cząstki umacniające.
Jak przebiega hartowanie aluminium
- Nagrzewanie i wygrzewanie. Odlew wygrzewa się w temperaturze dobranej do stopu, zwykle przez kilka do kilkunastu godzin – aż składniki stopowe (magnez i krzem albo miedź) rozpuszczą się w aluminium i struktura się ujednorodni.
- Szybkie chłodzenie. Po wyjęciu z pieca odlew jak najszybciej trafia do kąpieli – zwykle w ciągu kilku do kilkunastu sekund. Im dłużej trwa przeniesienie, tym więcej składników zdąży się wydzielić i tym słabszy będzie efekt.
- Starzenie. Tuż po schłodzeniu stop jest ciągliwy, ale jeszcze niezbyt twardy. Wytrzymałość rośnie podczas starzenia: naturalnego w temperaturze otoczenia albo sztucznego w piecu, zwykle w 150–180°C.
Temperatura hartowania aluminium
Temperatura musi być na tyle wysoka, by rozpuścić fazy umacniające, i na tyle niska, by nie nadtopić granic ziaren. Dlatego zależy przede wszystkim od składu stopu:
| Grupa stopów | Przykład wg PN-EN 1706 | Hartowanie (przesycanie) | Starzenie sztuczne |
|---|---|---|---|
| aluminium–krzem–magnez | EN AC-42000 (AlSi7Mg) | ok. 530–545°C | ok. 150–180°C |
| aluminium–krzem–miedź | EN AC-46200 (AlSi8Cu3) | ok. 480–500°C | ok. 160–180°C |
To wartości orientacyjne. Dokładną temperaturę, czas wygrzewania i rodzaj chłodziwa ustala się dla konkretnego stopu, grubości ścianek i wymaganych właściwości odlewu.
Które odlewy z aluminium można hartować
- Stopy umacniane wydzieleniowo – przede wszystkim aluminium z krzemem i magnezem oraz z miedzią. Te stopy dobrze reagują na hartowanie i starzenie (stan T6).
- Stopy bez faz umacniających – np. stop z magnezem EN AC-51300 (AlMg5) czy czyste aluminium – nie zyskują w ten sposób twardości.
- Odlewy ciśnieniowe zwykle nie są hartowane: zamknięty w nich gaz rozszerza się w wysokiej temperaturze i tworzy pęcherze. Stosuje się je w stanie lanym albo po samym starzeniu (T5).
Co daje hartowanie odlewów
- wyższą wytrzymałość na rozciąganie i granicę plastyczności,
- większą twardość i odporność na ścieranie,
- bardziej jednorodną strukturę i przewidywalne właściwości w całej serii.
Minimalne właściwości odlewu w stanie lanym (F) i po obróbce cieplnej, np. T6, podaje dla każdego stopu norma PN-EN 1706 – to one są podstawą odbioru. Hartowanie zwykle obniża wydłużenie, a gwałtowne chłodzenie może odkształcić cienkie i długie odlewy, dlatego trzeba je odpowiednio ułożyć w piecu, a czasem prostować.
W skrócie: hartowanie aluminium = przesycanie (wygrzewanie w ok. 480–545°C i szybkie chłodzenie) + starzenie (naturalne albo w ok. 150–180°C). Efektem jest twardszy i wytrzymalszy odlew, najczęściej w stanie T6.
Hartowanie odlewów w naszej odlewni
Obróbkę cieplną – wyżarzanie, hartowanie (przesycanie) i starzenie – wykonujemy na życzenie klienta, razem z odlewaniem i obróbką mechaniczną odlewów. Na życzenie wykonujemy też badania wytrzymałościowe. Stop dobieramy tak, by dało się go utwardzić – w odlewaniu kokilowym często jest to EN AC-42000.
Więcej o poszczególnych etapach: przesycanie aluminium, starzenie aluminium, utwardzanie aluminium, obróbka cieplna odlewów oraz stopy odlewnicze aluminium.
Potrzebujesz odlewów z aluminium po obróbce cieplnej? Wyślij rysunek lub model 3D na odlewnia@adjatech.pl albo zadzwoń: +48 61 662 43 37 (pn–pt 8:30–16:30).
Zakres usług: oferta produkcyjna odlewni.
